สวัสดีรัสเซีย ตอนที่ 5 เรื่องนี้โบราณเขาถือ... - สอท. ณ กรุงมอสโก :
สวัสดีรัสเซีย ตอนที่ 5 เรื่องนี้โบราณเขาถือ... - สอท มอสโกสวัสดีรัสเซีย ตอนที่ 5 เรื่องนี้โบราณเขาถือ...ภาณุภัค ผ่องอำพันธ์6 กันยายน 2549 เคยมีผู้รู้เกี่ยวกับประเทศรัสเซียเป็นอย่างดีได้กล่าวถึงลักษณะลึกๆ ของคนรัสเซียไว้อย่างน่าสนใจว่า
“ คนรัสเซีย คือชาวเอเชียที่อยู่ในร่างของชาวยุโรป ” ผมเห็นด้วยอย่างยิ่งกับคำกล่าวนี้ครับ...
“สวัสดีรัสเซีย” ในวันนี้จะแนะนำให้คุณผู้อ่านได้รู้ว่า พวกฝรั่งอย่างคนรัสเซียเขาก็มีความคิด และความเชื่อต่างๆ ที่ในสายตาของคนไทยอย่างเราๆ แล้ว ก็อาจจะคำถามขึ้นได้ว่า ฝรั่งมีความเชื่ออย่างนี้ด้วยหรือ ???
สำหรับประเทศในแถบยุโรป เรื่องของความเชื่อในสิ่งที่มองไม่เห็นหรือเรื่องโชคลาง อาจจะไม่ค่อยมีความหมายนัก หรืออาจจะไม่ให้ความสำคัญเลยก็ว่าได้ แต่สำหรับประเทศที่มีที่ตั้งอยู่ทั้งในทวีปยุโรปและทวีปเอเชียอย่างรัสเซียแล้ว ถือเป็นเรื่องที่ค่อนข้างสำคัญในการดำเนินชีวิตตั้งแต่ในสมัยอดีตจนมาถึงปัจจุบันครับ ว่าง่ายๆ ก็คือคนรัสเซียค่อนข้างจะเชื่อหรืองมงายในสิ่งที่โบราณของพวกเขาว่าไว้ และสิ่งนี้ล่ะครับที่ถือได้ว่าเป็นลักษณะเฉพาะตัวอย่างหนึ่งของคนรัสเซีย ซึ่งแม้ว่าเวลาจะผ่านล่วงเลยไปกี่พันปีก็ตาม ความเชื่อเหล่านี้ก็ได้ถูกถอดมาจากรุ่นสู่รุ่น และคงอยู่จนถึงปัจจุบัน ความศิวิไลซ์ต่างๆ ที่เกิดขึ้นก็ไม่สามารถกลบหรือลบเลือนความเชื่อเหล่านี้ไปได้ ถ้าจะนึกดูกันจริงๆ คนรัสเซียก็มีลักษณะที่คล้ายกับคนไทยอย่างเราๆ เช่นกัน และความเชื่อบางอย่างก็เหมือนกันอย่างไม่น่าเชื่อ เดี๋ยวเราลองมาดูกันนะครับว่าพวกเขาเชื่อในเรื่องใดบ้าง เหมือนหรือต่างกับเราอย่างไร
ถ้ายังจำกันได้ ในตอนแรกเลยของ “สวัสดีรัสเซีย” ผมเคยเล่าให้ฟังถึงธรรมเนียมในการทักทายโดยการจับมือกัน ที่พวกเขาจะไม่จับมือเผื่อทักทายกันโดยข้ามธรณีประตูเป็นเด็ดขาด ถ้าใครยังไม่ได้อ่านก็ย้อนกลับไปอ่านได้นะครับ สิ่งนี้ก็เป็นสิ่งหนึ่งที่มีเหตุมาจากความเชื่อในสมัยโบราณนั่นเอง ชาวตะวันตกและชาวยุโรปอาจจะมีสิ่งที่ยังยึดถืออยู่บ้าง ที่เห็นบ่อยก็น่าจะเป็นเรื่องของตัวเลข โดยเฉพาะเลข “13” พวกเขาถือว่าเป็นเลขแห่งความโชคร้าย จึงพยายามให้เห็นเลขตามสถานที่สาธารณะต่างๆ ให้น้อยที่สุดหรือไม่เห็นเลยเป็นดีที่สุดครับ อย่างเช่น ในลิฟท์ บ้านเลขที่ ตัวเลขรถประจำทาง ฯลฯ จะไม่มีการระบุเลข 13 ไว้ โดยจะข้ามไปเป็นเลข 14 เลยก็มี แต่สำหรับคนรัสเซียความเชื่อที่ว่าเลข 13 เป็นเลขแห่งความโชคร้ายนั้นไม่ได้เคร่งครัดมากนัก เราจะสามารถเห็นเลขนี้ได้ทั่วไปครับ ชาวฝรั่งเศสเขาถือว่า วันศุกร์ ที่ 13 เป็นวันที่อาจจะนำมาซึ่งสิ่งร้ายๆ หรืออุปสรรคต่างๆ ในการทำงาน เขาจึงมักจะไม่ทำการใหญ่ในวันนี้ แต่วันที่น่าจะเป็นวันที่ไม่ดีและต้องระวังเป็นพิเศษสำหับคนรัสเซียคือ วันจันทร์ครับ ยิ่งถ้าเป็นจันทร์ที่ 13 ละก็ต้องระวังใหญ่ ในเรื่องนี้คนรัสเซียมีคำอธิบายในเชิงเหตุผลที่น่าฟังนะครับ คือ วันจันทร์เป็นวันที่ต่อจากวันหยุดเสาร์-อาทิตย์ คนเพิ่งจะพักผ่อนมา ทั้งสมองและร่างกายจำเป็นต้องใช้เวลาในการปรับตัวเพื่อจะทำงานอีกครั้งในวันทำงานต่อมา การปรับตัวของสมองและร่างกายจึงยังไม่สมบูรณ์เต็มที่ในวันจันทร์วันแรกของการทำงาน ด้วยเหตุผลนี้เองครับ คนรัสเซียพยายามจะไม่เริ่มงานใหญ่ ไม่ตัดสินใจในเรื่องสำคัญใดๆ ในวันจันทร์ อย่างเช่น คุณหมอรัสเซียพยายามจะหลีกเลี่ยงที่จะทำการผ่าตัดใหญ่ในวันจันทร์ กัปตันเรือจะไม่นำเรือออกทะเลในวันจันทร์ หรือแม้กระทั่งจะไม่ให้คนยืมเงินในวันจันทร์ (มิน่าล่ะครับ ในห้องเรียนวันจันทร์ถึงมีนักเรียนรัสเซียน้อยเป็นพิเศษ)
ทีนี้มาดูเลขที่คนรัสเซียถือว่าดีกันบ้างนะครับ เลขที่ถือว่าดีที่สุดคือเลข 3 ก็เป็นผลเนื่องมาจากเรื่องศาสนาครับ ในศาสนาคริสต์จะมีคำว่า พระบิดา พระบุตร และพระจิต ถ้านับเป็นจำนวนก็ 3 พอดี (ผมขอไม่ลงลึกในเรื่องของนะครับ ถ้าคุณผู้อ่านสนใจ ลองถามเพื่อนๆ ที่นับถือศาสนาคริสต์ดูแล้วกันครับ) ถ้าจะดูในเรื่องของมาตรวัดก็ยังมีความกว้าง ความยาว และความสูง หรือแม้กระทั่งเรื่องของเวลาก็ยังถูกแบ่งเป็น อดีต ปัจจุบัน และอนาคต ซึ่งก็นับได้ 3 เช่นกัน หรืออาจจะเป็นเพราะสิ่งที่อยู่รอบตัวเราล้วนแล้วแต่อยู่ภายใต้เงื่อนไขของเลข 3 คนรัสเซียจึงชอบเลขนี้เป็นพิเศษ
เลข 7 ก็เป็นอีกเลขหนึ่งที่คนรัสเซียถือว่าดี เขาก็มองจากเรื่องรอบตัวเช่นกัน มีคำโบราณว่า “седьмица” (สิดมี้สะ) เป็นคำที่ใช้ในคัมภีร์ไบเบิ้ลภาษารัสเซีย ที่หมายถึงเจ็ดวันสุดท้ายของการถือศีลอด นอกจากนี้เลข 7 ยังถูกใช้ในความหมายที่ดีซึ่งสามารถเห็นได้ในสำนวน สุภาษิต คำพังเพยรัสเซีย เช่น “Семеро одного не ждут.” คนเจ็ดคนไม่จำเป็นต้องรอคนคนเดียว หรือ ถ้าครบเจ็ดคนแล้วถือเป็นใช้ได้ ไม่ต้องรอคนที่ยังมาไม่ถึงนั่นเอง “Семь раз отмерь, один раз отрежь” ต้องวัดอย่างละเอียดถึงเจ็ดครั้ง ถึงจะทำการตัดได้ สำนวนนี้จะใช้เมื่อผู้พูดต้องการจะบอกให้ผู้ฟังใจเย็นๆ ไม่ต้องรีบร้อน หรือ แม้กระทั่งสำนวนที่ในภาษาไทยก็ถือว่าดีสุดยอดเช่นกัน อย่าง สวรรค์ชั้นเจ็ด “На седьмом небе.”
มีความเชื่อที่เกี่ยวกับตัวเลขของคนรัสเซียอยู่หนึ่งเรื่องที่ผมฟังแล้วก็อดรู้สึกแปลกและขำไม่ได้ คือคนรัสเซียบางส่วนเวลาซื้อตั๋วรถเมล์ก็จะแอบลุ้นเลขหน้าตั๋ว ถ้าจำนวนตัวเลขบนตั๋วเป็นจำนวนคู่ เช่น มีเลข 4 ตัว หรือ 6 ตัว เขาก็จะแบ่งครึ่งเป็น 2 กลุ่มเท่าๆ กันแล้วเอาตัวเลขในแต่ละกลุ่มบวกกัน ถ้าในกลุ่มแรกและกลุ่มที่สอง บวกกันแล้วมีผลลัพธ์เท่ากัน ก็จะถือว่าโชคดีมากครับ แต่ที่ผมรู้สึกตลกก็คือ ต้องกลืนนตั๋วนั้นลงไปด้วย เพราะเขาเชื่อว่าเป็นการการันตีโชคดีให้อยู่กับตัวตลอดไปครับ !!! แต่ก็โชคดีที่สมัยนี้ตั๋วรถเมล์เปลี่ยนรูปแบบไปเป็นกระดาษที่หนา และใบใหญ่ขึ้น ธรรมเนียมนี้จึงยกเลิกไปโดยปริยาย
ทีนี้ลองมาดูลางบอกเหตุร้ายกันบ้าง คนรัสเซียเชื่อว่าในขณะที่กำลังเดินอยู่ แล้วดันมีแมวดำเดินตัดหน้าจะถือเป็นลางร้าย ในวันนั้นอาจจะเกิดเหตุร้ายหรือเรื่องยุ่งยากได้ (เป็นความบังเอิญอย่างยิ่งที่สำหรับคนไทยแล้วในเรื่องของแมวดำก็มักจะถูกตีความไปในทางไม่ดีเช่นกัน) วิธีแก้ลางร้ายนี้ก็คือ ต้องใช้เลข 3 เข้ามาช่วย โดยการถ่มน้ำลาย 3 ครั้งข้ามไหล่ซ้าย (ของตัวเองนะครับ ไม่ใช่ของคนอื่น ถ้าไม่อย่างนั้นคงเกิดเรื่องร้ายแน่ๆ...) การถ่มน้ำลายข้ามไหล่ซ้าย 3 ครั้งนี้ สามารถใช้แก้ลางร้ายได้ในเกือบทุกกรณี ไม่ว่าจะเป็นการทำเกลือหก อ้นเป็นลางบอกเหตุของการทะเลาะวิวาท การเผลอปากพูดเรื่องที่ไม่เป็นมงคล หรือการเดินสะดุดสิ่งของอันจะนำมาซึ่งเรื่องยุ่งยากใจในวันนั้น แต่ผมขอแนะนำเป็นการส่วนตัวว่าสำหรับคนไทยอย่างเราๆ แล้ว คงเป็นการไม่งามนะครับที่จะถ่มน้ำลายแบบนี้ เปลี่ยนมาเป็นการแก้เคล็ดอีกวิธีหนึ่งที่คนรัสเซียนิยมทำจะดีกว่า คือ การเคาะสิ่งใดก็ตามที่ทำจากไม้ 3 ครั้ง จะดูสะอาดและน่าเข้าใกล้มากกว่า
ความเชื่อของไทยที่ว่า “ขวาร้าย ซ้ายดี” คนรัสเซียก็เชื่ออย่างนี้เช่นกัน เขาเชื่อกันว่าถ้าตาข้างซ้ายกระตุก ถือว่าเป็นเรื่องดี จะมีเรื่องน่ายินดีเข้ามา แต่ถ้าตาข้างขวากระตุกจะหมายถึงการเสียน้ำตาจากความเสียใจ ถ้ารู้สึกคันฝ่ามือข้างซ้าย – จะได้รับทรัพย์ แต่ถ้าคันข้างขวา – จะเสียทรัพย์ พอพูดถึงเรื่องเงินๆ ทองๆ คนรัสเซียจะห้ามผิวปากในบ้าน ในออฟฟิศ ในรถยนต์ หรือในที่ที่มีหลังคาเพราะจะทำให้ไม่มีเงิน เชื่อว่าห้ามวางกระเป๋าถือบนพื้น สำหรับผู้หญิงรัสเซียแล้ว นอกจากจะทำให้ไม่มีเงิน ยังจะทำให้ไม่มีสามีอีกด้วย
ความเชื่อเหล่านี้พวกเขาถือปฏิบัติกันอย่างจริงจังนะครับ มีอยู่ครั้งหนึ่งผมได้มีโอกาสนั่งคุยกับเพื่อนๆ ชาวรัสเซียหลังเลิกเรียน บังเอิญเพื่อนๆ ที่นั่งอยู่ในกลุ่มนั้นๆ ล้วนเป็นคนที่สนใจอยากรู้เรื่องเกี่ยวกับประเทศไทยของเรา ผมก็เลยนั่งเล่ายาวเลยครับ ตอบคำถามแทบไม่ทัน และมีอยู่คำถามหนึ่งเกิดขึ้นในวงสนทนาครั้งนั้นเกี่ยวกับการปฐมพยาบาลเบื้องต้นถ้าถูกงูกัด (ที่รัสเซียจะตื่นเต้นมากถ้าพูดถึงเรื่องงู เพราะที่นี่น้อยมากครับที่จะมีโอกาสได้เห็นงูเลื้อยอยู่ตามธรรมชาติ) ผมก็เลยต้องการจะสาธิตถึงการรัดเหนือบาดแผลเพื่อป้องกันไม่ให้พิษวิ่งเข้าสู่หัวใจ โดยที่จะยืมแขนของเพื่อนสาวมาทำตัวอย่างให้ดู ทันใดนั้นทุกคนในกลุ้มโดยเฉพาะเพื่อนคนที่ผมจะไปจับแขนเขาก็ร้องห้ามกันยกใหญ่ แล้วบอกว่า “ไม่ได้นะเขาถือ ไม่ให้ชี้สิ่งที่ไม่ดีเข้ากับตัวเอง เพราะเหตุการณ์นี้อาจจะเกิดขึ้นจริงกับตัวได้” (ซึ่งแน่นอนว่าพวกเขาต้องไม่พูดออกมาเป็นภาษาไทย แต่ผมขอแปลออกมาให้เลยแล้วกันนะครับ จะได้ง่ายหน่อย) โอเคครับ ผมก็เลยจะเปลี่ยนมาชี้ที่แขนตัวเอง เพราะคนไทยอย่างเราไม่ถือในเรื่องนี้อยู่แล้ว ทุกคนในกลุ่มก็ร้องห้ามกันใหญ่อีก เป็นอันว่าต้องหากระดาษ ปากกา มาวาดให้ดูกันยกใหญ่ กว่าจะจบเรื่องการปฐมพยาบาลเบื้องต้นนี้ก็เล่นเอาเหนื่อยเลยครับ แต่ก็ได้รับความสนุกสนาน ขำขัน พร้อมได้ความรู้กันไปท่วนหน้าครับ ที่สำคัญคือผมก็ได้ทำหน้าที่ของฑูตวัฒนธรรมอย่างดีที่สุดแล้วครับ...
เห็นไหมครับว่า คนรัสเซียก็มีหลายๆ สิ่งที่คล้ายกับคนไทยเช่นกัน เพียงแต่เขามีรูปร่างหน้าตาที่ต่างจากเราเท่านั้นเอง ใน “สวัสดีรัสเซีย” ครั้งต่อๆ ไปคุณผู้อ่านยิ่งจะรู้จักพวกเขามากขึ้นครับ
ภาณุภัค ผ่องอำพันธ์ อ่านบทความอื่นๆในหมวดรัสเซีัย: บทความทั้งหมด >>>
|
